Skala, podatek liniowy i ryczałt: czym różnią się formy opodatkowania

Osoba prowadząca działalność gospodarczą ma do wyboru trzy formy opodatkowania dochodu: skalę podatkową, podatek liniowy i ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Czwarta - karta podatkowa - jest dostępna już tylko dla tych, którzy stosowali ją wcześniej i nieprzerwanie kontynuują. Od wyboru zależy nie tylko podatek, ale i składka zdrowotna.

Skala podatkowa

• Podatek: 12% dochodu do 120 000 zł i 32% od nadwyżki.
• Kwota wolna od podatku: 30 000 zł rocznie.
• Składka zdrowotna: 9% dochodu, bez odliczenia.
• Można rozliczyć się wspólnie z małżonkiem albo jako osoba samotnie wychowująca dziecko i skorzystać z ulgi na dzieci.

Podatek liniowy

• Podatek: 19% dochodu, bez względu na jego wysokość.
• Składka zdrowotna: 4,9% dochodu, częściowo odliczana - do rocznego limitu.
• Nie ma kwoty wolnej, wspólnego rozliczenia z małżonkiem ani ulgi na dzieci.
• Dochód powyżej 1 000 000 zł rocznie obciąża dodatkowo danina solidarnościowa (4% od nadwyżki).

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

• Podatek płaci się od przychodu - kosztów się nie odlicza.
• Stawka zależy od rodzaju działalności: od 2% do 17%. Najczęściej spotykane to 3% w handlu, 5,5% w produkcji i robotach budowlanych, 8,5% dla wielu usług, 12% dla usług informatycznych, 14% dla usług medycznych i 17% dla wolnych zawodów.
• Składka zdrowotna zależy od progu rocznych przychodów: do 60 000 zł, do 300 000 zł i powyżej.
• Z ryczałtu mogą korzystać przedsiębiorcy, których przychody w poprzednim roku nie przekroczyły równowartości 2 000 000 euro - w 2026 r. to 8 517 200 zł.

Podatek od dochodu a podatek od przychodu

Na skali i podatku liniowym podstawą opodatkowania jest dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty. Na ryczałcie podatek liczy się od całego przychodu, bez odliczania kosztów - dlatego wysokość kosztów nie wpływa na kwotę ryczałtu.

Do kiedy można zmienić formę opodatkowania

Formę opodatkowania wybiera się na cały rok. Zmianę zgłasza się do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto pierwszy przychód w danym roku - dla większości firm oznacza to 20 lutego. Zgłoszenia dokonuje się przez aktualizację wpisu w CEIDG. Jeśli pierwszy przychód w roku pojawia się w grudniu, termin upływa z końcem roku.

Wybór obowiązuje także w kolejnych latach, dopóki przedsiębiorca go nie zmieni.

Ograniczenia i wyjątki

• Usługi dla byłego pracodawcy. Kto wykonuje na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy te same czynności, które wykonywał na etacie w tym lub poprzednim roku, nie może wybrać podatku liniowego ani ryczałtu.
• Różne stawki ryczałtu. Jeśli wykonujesz usługi opodatkowane różnymi stawkami, ewidencja musi je rozdzielać.
• Strata. Na ryczałcie nie rozliczysz straty z bieżącej działalności, bo kosztów się nie uwzględnia.
• Składka zdrowotna. Aktualne kwoty zestawiamy w artykule Składka zdrowotna przedsiębiorcy w 2026 r.

Artykuł przedstawia ogólne zasady. Wybór formy opodatkowania należy do przedsiębiorcy; w indywidualnej sprawie porady udzieli doradca podatkowy.